مدل ۵ لایه ای NIST

این مدل معماری از ۵ لایه تشکیل شده که اجزی مختلف معماری سازمان رو نمایش میده.

  • لایه معماری کسب و کار
  • لایه معماری اطلاعاتی
  • لایه معماری سیستم های اطلاعاتی
  • لایه معماری دیتا
  • لایه معماری فناوری (سخت افزاری نرم افزاری و ارتباطاتی)

NIST یه ابزار مدیریتی هست که ارتباطات درونی محیط کسب و کار، اطلاعات و فناوری سازمان رو نمایش میده. در هرم NIST هر لایه در خدمت لایه بالاتر هست و ملزومات لایه پایینی خودش رو تعیین می کند.

NIST
NIST

لایه معماری کسب و کار :  فرآیند های کسب و کار بنیادین سازمان رو توصیف می کند که از ماموریت ها و چشم اندازهای سازمانی حمایت می کنند. این لایه تحلیلی سطح بالا از فعالیت های سازمان برای حمایت از ماموریت ها اهداف و چشم انداز سازمان ارایه می کند. این لایه اساسی ترین و پایه ای ترین لایه معماری سازمان هست چونکه به ندرت بر اساس تحولات اجتماعی امکان تغییر دارن. این معماری توسط مدیریت ارشد سازمان تعیین میشه.

لایه معماری کاری دو تا نقشه داره :

  • نقشه وضع موجود سازمان
  • نقشه وضع مطلوب سازمان

لایه معماری کسب و کار شامل مستندات جامعی از موارد ذیل هست :

  • ساختار سازمان
  • ماموریت های سازمان
  • اهداف کاری سازمان
  • وظایف کاری سازمان
  • فرآیندهای سازمان
  • فعالیت های سازمان
  •  اطلاعات سازمان

که مرنباط با نیازهای فعلی و آتی سازمان هست و در نقشه های بالا (وضع موجود سازمان و وضع مطلوب سازمان) تهیه میشه. این معماری مرکز شبکه اطلاعاتی سازمان محسوب میشه و دیگر لایه های معماری سازمان رو هدایت و توانمند (Enable) می کنه.

لایه معماری اطلاعات : این لایه اطلاعات مورد استفاده بوسیله سازمان در فرآیندهای کسب و کار رو تحلیل و آنالیز میکنه. در این لایه اطلاعات و نحوه گردش اطلاعات در سازمان تعیین و مشخص میشه. علاوه بر این ارتباط میان جریان های مختلف اطلاعاتی در همین مولفه توصیف و تشریح میشه. موحودیت های اطلاعاتی در این لایه از نوع موجودیت های سازمانی هستند و نه موحودیت های منطقی و یا فیزیکی.

این لایه به این سوالات پاسخ می دهد :

  • چه اطلاعاتی در سازمان تولید می شود ؟
  • چه کسانی به این اطلاعات Access دارند ؟
  • چگونه این اطلاعات برای تصمیم گیری و انجام برنامه ها و فعالیت های کاری روزمره استفاده میشه ؟

چه افرادی در این لایه درگیر هستند ؟

  • مدیریت ارشد
  • مدیریت میانی (مدیران میانی)
  • همه تصمیم گیرندگان سازمانی

لایه معماری سیستم های اطلاعاتی (برنامه های اطلاعاتی) : در واقع تو این لایه دیتای ما به اطلاعات تبدیل میشه و دریافت، تغییر و مدیریت اطلاعات کسب و کار سازماندهی میشه و با برخی دیاگرام ها نحوه استقرار Component ها مشخص میشه.

لایه دیتا : این لایه مشخص میکنه که دیتاهای سازمانی چطور باید نگهداری بشن چطور بهشون Access داشته باشیم و چطور مورد استفاده قرار بگیرن. در واقع محتوا ، شماتیک پایگاه داده های سازمانی رو مشخص میکنه و الگوی ذخیره سازی دیتا توی سیستم رو تعیین میکنه. همینطور میاد مشخص میکنه که دیتاها و ارتباطات بین دیتاها تو سیستم اطلاعاتی به چه شکل هست. مساله دیگه اینکه تغییر و تحول تو این لایه بیشتر از لایه اطلاعات هست.

لایه فیزیکی (فناوری) :  پایین ترین لایه معماری سازمان هستش که به توصیف زیرساخت های سطح بالا برای حال و آینده سازمان می پردازه که شامل موارد ذیل میشه :

  • سخت افزار سیستمی
  • نرم افزار سیستمی
  • شبکه
  • فناوری اطلاعات
  • پایگاه های داده

برای دریافت اطلاعات بیشتر به این مقاله خوب از مهندس حمید صاحب خرد مراجعه کنید.

این مقاله هم برای کسب اطلاعات بیشتر مناسب هست که در هسته پژوهشی سیستم های اطلاعاتی منتشر شده است.

 

ضرورت معماری سازمانی

در باب ضرورت معماری سازمانی سخن بسیار است. اینکه در صورت فقدان معماری سازمانی چه مشکلاتی برایمان پدیدار می شود را در گزینه های ذیل به سرعت وارسی می کنیم :

  • از وجود یک استراتژی بلند مدت محروم می شویم
  • از وجود یک Technical map محروم می شویم
  • به نیازمندی های پروژه بی توجهی می کنیم
  • زمان زیادی صرف پیاده سازی پروژه خواهد شد که از خوصله خارج است
  • هزینه زیادی صرف پروژه خواهد شد که مقرون به صرفه نخواهد بود
  • نسل های مختلفی از استایل ها و سیستم ها در پروژه حضور خواهند داشت
    • البته این مورد گاها مزیت محسوب می شود و از ان بعنوان جامعیت یاد می شود Comprehensive
  • عدم قابلیت توسعه پروژه در فازهای مختلف Lack of development

اما چه جاهایی معماری ضرورت دارد ؟

  • زمان که پروژه ما دارای ابعاد گسترده ای باشد
  • زمانی که دچار High Complexity در پروژه باشیم
  • زمانی که نیازمندی های غیر معمول (استثنایی) در پروژه داشته باشیم.
  • زمانی که پروژه طول عمر داشته باشد و برای مدت طولانی استقرار داشته باشد.
  • زمانی که بخواهیم در برابر تغییرات پروژه Flexibility داشته باشیم و از خشکی خارج شویم.

مهمترین دلایل حضور فرآیند معماری سازمانی را می توان موارد ذیل بر شمرد :

  • ایجاد دیدگاهی تازه و سر زنده نسبت به IT در ارگان ها
  • پیشرفت تکنولوژی و نیاز ارگان ها به زنده ماندن در عصر اطلاعات با سیستم های پویا
  • E-Government

اما چه کسی این فرآیند مهم را مستقیما رهبری خواهد کرد ؟

Chief Information Officer یا همان بقول خودمانی CIO

ایده نگارش مطالب کلیدی فوق برگرفته از اسلایدهای کلاسی درس معماری سازمانی دکتر فریدون شمس (پدر معماری سازمانی ایران) در دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه شهید بهشتی است.